دستگاههاي موسيقي ايراني
الف – تعريف دستگاه :
موسيقي سنتي ايران از دستگاهها ، ملحقات يا متعلقات و گوشه هاي موسيقي تشکيل شده است. دستگاه از دو واژي (دست) و (گاه ) به معناي مکان ، زمان و نغمه تشکيل شده و مانند لغت پهلوي (( دستان )) در موسيقي دوران ساساني ، به نوعي موسيقي که با دست اجرا مي شود ، اشاره مي کند.
دستگاه را به معناي وسيعتر مي توان به راژمان ( System ) تعبير کرد . چه از اين حيث نيز موسيقي ايراني به راژمان کامل يوناني شباهت دارد که در موسيقي قديم يونان شامل دستگاههاي دورين ، فريژين ، ليدين و ملحقات آنها مانند هيپودورين و هيپوفريژين و غيره بوده است .
يک دستگاه موسيقي از نظر قالب ، قطعه اي کامل است و مانند سونات و سنفوني داراي قواعد و قسمتهاي مختلفي است که با ساز و آواز اجرا مي شود . در موسيقي غربي، معمولآ قطعاتي که به وسيله ساز يا ارکستر نواخته مي شود با موسيقي آوازي فرق دارد . اما در دستگاه موسيقي ايراني، آواز قسمت اصلي و مرکزي موسيقي است و قسمتهاي پيشين آواز(پيش درآمد و چهار مضراب) و قسمتهاي بعدي آواز( تصنيف و رنگ ) در حقيقت به طور مقدمه يا خاتمه موسيقي ، به آن بستگي دارد.
موسيقي سنتي ايران داراي هفت دستگاه و پنج آواز است که از متعلقات و ملحقات آن شمرده مي شود . از اين آوازها چهار آواز متعلق به دستگاه شور ، ويک آواز متعلق به دستگاه همايون است.
ب – انواع دستگاهها
1- دستگاه شور : ( شامل 15 گوشه )
آواز ابوعطا ( شامل 9 گوشه )
آواز بيات ترک ( شامل 12 گوشه )
آواز دشتي ( شامل 9 گوشه )
آواز افشاري ( شامل 9 گوشه )
2- دستگاه همايون ( شامل 12 گوشه )
آواز اصفهان ( شامل 11 گوشه )
3 – دستگاه سه گاه ( شامل 10 گوشه )
4 – دستگاه چهار گاه ( شامل 10 گوشه )
5 – دستگاه ماهور ( شامل 20 گوشه )
6 – دستگاه راست پنجگاه ( شامل 14 گوشه )
7 – دستگاه نوا ( شامل 14 گوشه )
ج – پاره اي از ويژگيهاي دستگاهها
دستگاه شور را مادر آوازهاي موسيقي ايراني نام نهاده اند ، و علت آن هم وجود ملوديهاي متنوع مناطق مختلف ايران در اين دستگاه مي باشد . آوازهاي ابوعطا يا دستان عرب ، بيات ترک يا بيات زند ، آواز دشتي يا چوپاني از ملحقات اين دستگاه مي باشند.
دستگاه همايون که آواز اصفهان را در بر مي گيرد ، با دستگاه شور کاملآ متفاوت است.
دستگاههاي سه گاه و چهار گاه تا حدودي به يکديگر شباهت دارند ، اما دستگاه ماهور دستگاهي کاملآ متفاوت است ، و گام آن با گام بين المللي مطابقت دارد.
دستگاه راست پنجگاه ، قديمي ترين دستگاه موسيقي ايراني محسوب مي شود که شباهت زيادي با دستگاه ماهور دارد.
بطوريکه برخي از بزرگان موسيقي ، اين دو دستگاه را يکي مي دانسته اند و آخرين دستگاه موسيقي دستگاه نواست که در بعضي قسمتها با دستگاه شور نزديک مي نمايد.
تعريف آواز
آواز مجموعه اي از نغمه هاست که با ريتم آزاد ، و برخي اوقات با وزن آميخته با ميزان اجرا مي گردد . آوازها در اصل قسمتي از دستگاهها مي باشند.
تعريف گوشه
در هر دستگاه و آواز تعدادي گوشه با اسامي مختلف به کار مي رود . گوشه ، جزء کوچکي از موسيقي است که به تنهايي استقلال ندارد ، اما هر گوشه به آهنگ خاصّي خوانده و نواخته مي شود و نوازنده و خواننده روي اين گوشه ها بديهه نوازي و بديهه خواني مي کنند.
در ناريخ موسيقي ايران بيش از يک هزار کوشه متداول بوده است که امروزه فقط حدود يکصد و پنجاه گوشه در قالب هفت دستگاه و پنج آواز خوانده و نواخته مي شود، و مابقي آنها در رهگذر تاريخ به فراموشي سپرده شده اند.
منبع : سایت گلهای رنگارنگ
موسيقي سنتي ايران از دستگاهها ، ملحقات يا متعلقات و گوشه هاي موسيقي تشکيل شده است. دستگاه از دو واژي (دست) و (گاه ) به معناي مکان ، زمان و نغمه تشکيل شده و مانند لغت پهلوي (( دستان )) در موسيقي دوران ساساني ، به نوعي موسيقي که با دست اجرا مي شود ، اشاره مي کند.
دستگاه را به معناي وسيعتر مي توان به راژمان ( System ) تعبير کرد . چه از اين حيث نيز موسيقي ايراني به راژمان کامل يوناني شباهت دارد که در موسيقي قديم يونان شامل دستگاههاي دورين ، فريژين ، ليدين و ملحقات آنها مانند هيپودورين و هيپوفريژين و غيره بوده است .
يک دستگاه موسيقي از نظر قالب ، قطعه اي کامل است و مانند سونات و سنفوني داراي قواعد و قسمتهاي مختلفي است که با ساز و آواز اجرا مي شود . در موسيقي غربي، معمولآ قطعاتي که به وسيله ساز يا ارکستر نواخته مي شود با موسيقي آوازي فرق دارد . اما در دستگاه موسيقي ايراني، آواز قسمت اصلي و مرکزي موسيقي است و قسمتهاي پيشين آواز(پيش درآمد و چهار مضراب) و قسمتهاي بعدي آواز( تصنيف و رنگ ) در حقيقت به طور مقدمه يا خاتمه موسيقي ، به آن بستگي دارد.
موسيقي سنتي ايران داراي هفت دستگاه و پنج آواز است که از متعلقات و ملحقات آن شمرده مي شود . از اين آوازها چهار آواز متعلق به دستگاه شور ، ويک آواز متعلق به دستگاه همايون است.
ب – انواع دستگاهها
1- دستگاه شور : ( شامل 15 گوشه )
آواز ابوعطا ( شامل 9 گوشه )
آواز بيات ترک ( شامل 12 گوشه )
آواز دشتي ( شامل 9 گوشه )
آواز افشاري ( شامل 9 گوشه )
2- دستگاه همايون ( شامل 12 گوشه )
آواز اصفهان ( شامل 11 گوشه )
3 – دستگاه سه گاه ( شامل 10 گوشه )
4 – دستگاه چهار گاه ( شامل 10 گوشه )
5 – دستگاه ماهور ( شامل 20 گوشه )
6 – دستگاه راست پنجگاه ( شامل 14 گوشه )
7 – دستگاه نوا ( شامل 14 گوشه )
ج – پاره اي از ويژگيهاي دستگاهها
دستگاه شور را مادر آوازهاي موسيقي ايراني نام نهاده اند ، و علت آن هم وجود ملوديهاي متنوع مناطق مختلف ايران در اين دستگاه مي باشد . آوازهاي ابوعطا يا دستان عرب ، بيات ترک يا بيات زند ، آواز دشتي يا چوپاني از ملحقات اين دستگاه مي باشند.
دستگاه همايون که آواز اصفهان را در بر مي گيرد ، با دستگاه شور کاملآ متفاوت است.
دستگاههاي سه گاه و چهار گاه تا حدودي به يکديگر شباهت دارند ، اما دستگاه ماهور دستگاهي کاملآ متفاوت است ، و گام آن با گام بين المللي مطابقت دارد.
دستگاه راست پنجگاه ، قديمي ترين دستگاه موسيقي ايراني محسوب مي شود که شباهت زيادي با دستگاه ماهور دارد.
بطوريکه برخي از بزرگان موسيقي ، اين دو دستگاه را يکي مي دانسته اند و آخرين دستگاه موسيقي دستگاه نواست که در بعضي قسمتها با دستگاه شور نزديک مي نمايد.
تعريف آواز
آواز مجموعه اي از نغمه هاست که با ريتم آزاد ، و برخي اوقات با وزن آميخته با ميزان اجرا مي گردد . آوازها در اصل قسمتي از دستگاهها مي باشند.
تعريف گوشه
در هر دستگاه و آواز تعدادي گوشه با اسامي مختلف به کار مي رود . گوشه ، جزء کوچکي از موسيقي است که به تنهايي استقلال ندارد ، اما هر گوشه به آهنگ خاصّي خوانده و نواخته مي شود و نوازنده و خواننده روي اين گوشه ها بديهه نوازي و بديهه خواني مي کنند.
در ناريخ موسيقي ايران بيش از يک هزار کوشه متداول بوده است که امروزه فقط حدود يکصد و پنجاه گوشه در قالب هفت دستگاه و پنج آواز خوانده و نواخته مي شود، و مابقي آنها در رهگذر تاريخ به فراموشي سپرده شده اند.
منبع : سایت گلهای رنگارنگ
+ نوشته شده در دوشنبه ۱۵ آذر ۱۳۸۹ ساعت 23:4 توسط محسن
|